Pensioenen onder vuur
Oudedagsvoorziening wordt gebruikt als melkkoe
De regering onderhandelt achter onze ruggen over een megabezuinigingsoperatie van minimaal 18 miljard euro. Dit bedrag aan extra overheidsschulden is ontstaan doordat sinds het begin van de economische crisis van 2008 in Europees verband voortdurend geld wordt doorgesluisd naar de rijke aandeelhouders van banken die deze crisis in de eurolanden hebben veroorzaakt. Aan de banken is een gratis bankpas verstrekt in de vorm van de Europese Centrale Bank, waarmee zij de overheidskassen kunnen plunderen. De rekening wordt verhaald op de gewone burgers.
Een van de mikpunten van de bezuinigingsoperatie is onze pensioenvoorziening. De pensioenpremies worden verhoogd, prijscompensatie blijft al jaren achterwege, op de pensioenen wordt gekort en de pensioengerechtigde leeftijd wordt vermoedelijk versneld verhoogd naar 67 jaar. We zouden te oud worden en ons pensioenstelsel onbetaalbaar, is de redenering.
Voor de bepaling hoe oud we worden, wordt niet met de werkelijke leeftijd gerekend maar met de levensverwachting. Maar wie garandeert ons dat de gering stijgende lijn in aantal te leven jaren blijft aanhouden? Tussen 1991 en 2001 vertoonde de gemiddelde levensverwachting al een halvering ten opzichte van het voorafgaand decennium. In de cijfers over de levensverwachting worden niet meegerekend de gevolgen van verhoogde radioactiviteit door rampen met kerncentrales, de effecten van kankerverwekkende toevoegingen en pesticiden aan voedsel, de uitwerking van kankerverwekkende ‘fijnstof’ in uitlaatgassen, consequenties van de dunner wordende ozonlaag, de invloed van de sterke toename van het aantal werkende vrouwen, et cetera. De stijgende levensverwachting is ook niet gelijk verdeeld over de hele bevolking, rijken worden doorgaans aanzienlijk ouder dan armen en trekken hiermee het gemiddelde omhoog. Zij hoeven niet te werken en kunnen zich speciaal voedsel en exclusieve voorzieningen veroorloven.
Zijn onze pensioenen nog betaalbaar? Voor de AOW betaalt elke werkende burger maandelijks bijna 20 procent van zijn inkomen aan premie, net als voor zijn ‘aanvullende’ pensioen (als hij dat heeft); over vermogen wordt geen premie geheven. Een deel van de door de burgers betaalde AOW premiegelden verdwijnt in de algemene staatskas (fiscalisering) en wordt door de overheid uitgegeven aan andere zaken dan de AOW. Bij de berekening van de hoogte van het aan de gepensioneerde werknemer uit te keren aanvullende pensioen, wordt het AOW-bedrag hiervan afgetrokken. Deze kunstgreep heet met een ondoorzichtige term franchise. Dit op het aanvullende pensioen gekorte bedrag wordt niet uitgekeerd aan de pensioengerechtigde maar blijft achter in de kas van het pensioenfonds. Vaak wordt gedacht dat je als werknemer bovenop je AOW het volledig aanvullende pensioen krijgt waarvoor je betaald hebt, maar dat is dus niet zo. Een groot deel van de aan AOW en aanvullende pensioenen betaalde premiegelden wordt niet uitgekeerd aan de werknemers, hoewel zij hiervoor wel betaald hebben.
Toch kampen bijna alle pensioenfondsen met een onder de 100 procent gedaalde dekkingsgraad. Zij kunnen daardoor zelfs de betaling van de huidige pensioenen niet meer garanderen. Waar zijn de honderden miljarden euro’s gebleven die de afgelopen decennia door de werknemers zijn ingelegd? Niet onze leeftijd en de betaalbaarheid van onze pensioenen zijn het probleem, maar hoe met onze pensioengelden wordt omgesprongen. De pensioengelden worden beheerd door grote commerciële financiële instellingen die hiermee riskant beleggen en gokken op de internationale financiële beurzen.
Het is hoogste tijd de zeggenschap over onze pensioenvoorwaarden en pensioengelden terug te eisen en de pensioenwet te herzien. Hoe langer we wachten, hoe later we pensioen zullen krijgen en hoe leger de pensioenkassen raken. Verhoging van de pensioenleeftijd naar 67 jaar betekent dat twee jaar langer gewerkt moet worden voor geld waarop we nu recht hebben zonder daarvoor te moeten werken. Ons zwaar bevochten pensioenrecht wordt uitgehold en als we niets doen helemaal afgenomen.
Lidwien Schuitemaker
filosofe en sociaal wetenschapster